• लैक्टोज न पचणे

    लैक्टोज न पचणे

  • 1
  • लैक्टोज न पचणे काय आहे?

    ही अशी एक स्थिति आहे की ज्यामध्ये आपल्या शरीरा द्वारा दूध आणि दुधाच्या पदर्थांचे (ज्याना डेरी उत्पादन असे ही म्हटले जाते)पचन करणे कठीण होते. जर तुम्हाला लैक्टोज न पचण्याची समस्या आहे, व तुम्ही दुग्ध उत्पादन खात असाल तर तुम्हाला जुलाब, पोटदुखी आणि गैसेस होऊ शकतात.

    लैक्टोज न पचण्याची समस्या कोणालाही येऊ शकते. पण ही मूळ समस्या अमेरिकी, आशियाई, आशियाई भारतीय आणि सवर्ण लोकांमध्ये सामान्यत: आढळते.

    ज्या लोकांमध्ये लैक्टोज न पचण्याची समस्या नसते त्यांच्या शरीरात “लैक्टेज” नावाचे प्रोटीन बनते, जे दुधामध्ये असणा-या साखरेतील लैक्टोजला तोडते. ज्या लोकांमध्ये लैक्टोजचे पचन न होण्याची समस्या असते त्यांच्या शरीरात एक तर पुरेसे एंजाइम बनत नाहीत किंवा ते एंजाइम इतक्या कार्यक्षमतेने कार्य करत नाही, जितक्या कार्यक्षमतेने ते कार्य करायला पाहिजे. याशिवाय, काही संक्रमण, जसे विषाक्त जेवण ह्या एंजाइमला नुकसान पोहचवू शकतात. पण असे जर झाले तर ही समस्या सामान्यत: काही आठवड्यात नाहीशी होते. सुदैवाने लैक्टोज न पचण्याच्या समस्येचा मुक़ाबला करणारे लोक त्यापासून सुटका करून घेण्यासाठी एक एंजाइम सप्लीमेंट घेऊ शकतात.

  • लैक्टोजचे पचन न होणे किती सर्वसाधारण स्थिति आहे

    भारतामध्ये जवळजवळ 60 ते 70 टक्के लोक लैक्टोजचे पचन न होण्याच्या समस्येने त्रस्त आहेत. उत्तर भारतातल्या पेक्षा दक्षिण भारतातल्या लोकसंख्ये मध्ये यांची संख्या अधिक आहे. उत्तर भारतीयांमध्ये ही समस्या कमी असण्याचे कारण हे आहे की ते आर्यांचे वंशज आहेत, जे अनेक वर्षांपासून दुग्ध उत्पादन करत होते व लैक्टोज पचवण्यामध्ये सक्षम मानले जातात. म्हणून हे आनुवंशिक मिश्रण त्यांच्या शरीरामध्ये लैक्टोजचे पचन होण्यास लाभदायक आहे.

    पूर्ण जगात लैक्टोज शोषणासाठी यूरोपातील लोकांची टक्केवारी सर्वात जास्त आहे. अफ्रीकी, आशियाई, अफ्रीकी-अमेरिकी लोकांमध्ये लैक्टोज शोषणाची वृत्ती कमी असते आणि कमी वयात यामुळे प्रभावित होण्याची संभावना अधिक असते. आमच्या वाढत्या वयाबरोबर ही शोषण क्षमता कमी होत जाते. वृद्धावस्थेमध्ये ती सर्वात कमी होत जाते.

  • लैक्टोज न पचण्याची कारणे काय असतात

    लैक्टोज तोपर्यंत पचत नाही जोपर्यंत छोटे आतडे पूरेश्या प्रमाणात या एंजाइमचे उत्पादन करत नाही, ज्याला लैक्टेज म्हणतात. आपल्या शरीरात लैक्टेजला ( दुग्ध उत्पादना मध्ये सापडणारी साखर) तोडण्यासाठी किंवा पचवण्यासाठी लैक्टेजची आवश्यकता असते.

    लैक्टोज न पचण्याची समस्या साधारणपणे माणसांमध्ये वय वाढल्यावर उत्पन्न होते. लोक आपल्या युवावस्थे किंवा प्रौढ़ावस्थे मध्ये लैक्टोज न पचण्याच्या समस्येचा सामना करू लागतात. साधारणपणे लैक्टोज न पचण्याची समस्या आनुवांशिक असते आणि कुटुंबाच्या जीन्सशी (genes) संबंधित असते. लैक्टोज न पचण्याची समस्या संक्रमण, किमोथेरेपी, पेनिसिलिन रिएक्शन, सर्जरी, गर्भावस्था किंवा खूप काळ दुग्ध उत्पादन न खाण्यामुळे सुद्धा होऊ शकते. याशिवाय विशिष्ट जातीच्या लोकांच्या तुलनेमध्ये लैक्टोज न होण्याच्या समस्येची अधिक संभावना असते.

    दुर्मिळ प्रसंगात, नुकतेच जन्मलेले लहान बाळ लैक्टोजचे पचन न होण्याच्या समस्येचा सामना करते.

  • दुग्धशर्करा पचन लक्षणे काय आहेत

    ही लक्षणे केवळ दूध प्यायल्यावर किंवा दुग्ध खाद्य पदार्थ खालल्यानंतर उत्पन्न होतात. यामध्ये हयांचा समावेश होतो:

    • पोट फुगणे
    • आंतों में गड़गड़ाहट
    • आतड्यामध्ये गुरगुरते
    • गैसेस
    • मळमळणे
    • उलटी
    • जुलाब
  • लैक्टोजचे पचन न होण्याची समस्या काय आहे

    दूध जसे दुग्ध उत्पादन स्वस्थ आहाराचा एक महत्वपूर्ण भाग आहे. ज्यामध्ये कैल्शियम, प्रोटीन आणि विटामिन असतात जसे की विटामिन ए, बी 12 आणि डी. प्रौढांसाठी कैल्शियमचे रोजचे प्रमाण 700 मिलीग्राम आहे.

    लैक्टोज सुद्धा महत्वपूर्ण आहे कारण हे आपल्या शरीराला मैग्नीशियम आणि झिंक सहित अन्य खनिजांच्या शोषणमध्ये मदत करते. हे विटामिन आणि खनिज हाडांच्या मजबूती व स्वस्थ विकासासाठी महत्वपूर्ण असते.

    जर तुम्ही लैक्टोज पचण्याच्या समस्येने त्रस्त आहात तर तुम्हाला महत्वपूर्ण विटामिन आणि खनिजांचे आरडीए मिळणे कठीण होऊ शकते.

    • ओस्टियोपेनिआ,एक अशी स्थिति ज्यामध्ये तुमच्या हाडांचे घनत्व खूप कमी होते. जर ऑस्टियोपेनिया चा इलाज नाही केला गेला तर तो ऑस्टियोपोरोसिस मध्ये विकसित होऊ शकतो.
    • ऑस्टियोपोरोसिस, एकएक अशी स्थिति ज्यामध्ये तुमची हाडे दुबळी व कमजोर होतात. जर तुम्हाला ऑस्टियोपोरोसिस आहे तर तुम्हाला फ्रैक्चर होणे व हाडे तुटण्याचा धोका अधिक असतो.
    • कुपोषण तेव्हा होते जेव्हा तुम्ही जे खाणे खाता ते तुम्हाला स्वस्थ शरीराला आवश्यक पोषक तत्व देत नाही. जर तुम्ही कुपोषित असाल तर जखमा ठीक होण्यासाठी जास्त वेळ लागू शकतो आणि तुम्हाला दमलेले किंवा उदास वाटू शकते.
    • वजन कमी होणे , अवजन खूप कमी झाले तर तुमच्या शरीराचे नुकसान होऊ शकते आणि त्यामुले ऑस्टियोपोरोसिस सारखी स्थिति निर्माण होऊ शकते.
  • लैक्टोज न पचणे मूळात एक खाद्य एलर्जी आहे का?

    नाही, खूप लोकांना दूध व दुग्ध पदर्थांची एलर्जी असते. पण दुग्ध एलर्जीची लक्षणे लैक्टोज न पचण्यापेक्षा भिन्न असतात. एलर्जी मध्ये शरीर साखरे ऐवजी दुधामधील प्रोटीन वर प्रतिक्रिया करते, शिवाय एलर्जी मध्ये शरीराची संक्रमणाविरुद्ध लढणारी संस्था सुद्धा प्रभावित होते, जिला प्रतिकार शक्ति म्हटले जाते, पण लैक्टोजच्या पचनाच्या समस्ये मध्ये असे होत नाही.

  • लैक्टोजची कमी/ लैक्टोज न पचण्याच्या समस्येचे परीक्षण करण्यासाठी काही पद्धत आहे का?

    लैक्टेजच्या कमीचे निदान

    • H2 श्वसन परीक्षा: सोडल्या गेलेल्या श्वासामध्ये H2 सापडणे कारण आतड्यामध्ये लैक्टोजचे निर्माण करणारी हाइड्रोजन (H2) चा उपयोग करतात. 50 ग्राम लैक्टोज घेतल्यानंतर श्वासामध्ये हाइड्रोजन चे > 20 पीपीएम (50 प्रति मिलियन भाग) वाढण्याची पुष्टी होते.
    • लैक्टोजचे पचन न होण्याची परीक्षा (एलटीटी): रक्त शर्करे मध्ये कमी किंवा वृद्धिची माहिती न होणे. एक असामान्य एलटीटीचा अर्थ आहे की 50 ग्राम लैक्टोज लोड केल्यावर तीस मिनिटानंतर सुद्धा रक्त शर्करे मध्ये काही वाढ होत नाही.
    • मळाच्या आम्लतेची परीक्षा: मळ पीएच जाणून घेणे कारण लैक्टोजच्या किण्वन पासून लैक्टिक एसिड आणि अन्य एसिड बनतात, जे मलाच्या नमून्यामध्ये सापडतात.
    • नवीन परीक्षा: रक्त किंवा लाळेचे आनुवंशिक परीक्षण

    लैक्टोजचे पचन न होण्याच्या समस्येचे निदान

    • लैक्टोज चैलेंज परीक्षा: 500 मिलीलीटर दूध (25 ग्राम लैक्टोज) घ्या, आदर्श स्थितीत घरी घ्या, त्यानंतर 1-3 तास उपाशी रहा. जर तुमच्या पोटात दुखले, गैसेस झाले, पोट कडक झाले, किंवा जुलाब अशी लक्षणे दिसली तर तुम्हाला लैक्टोजचे पचन न होण्याची समस्या आहे.
  • काय मला डॉक्टरना दाखवले पाहिजे का?

    होय. जर तुम्हाला असे वाटत असेल की तुम्हाला न पचण्याची समस्या होऊ शकते तर तुम्ही त्याबाबतीत तुमच्या डॉक्टरना सांगा. आणखी काही समस्या नाही हे निश्चित करण्यासाठी ते तुम्हाला काही प्रश्न विचारु शकतात.

  • लैक्टोजचे पचन न होण्याच्या समस्येचा इलाज कसा केला जातो?

    अधिकतर केसेस मध्ये लोक लैक्टोजच्या स्त्रोतांचे खाणे कमी करून टाकतात किंवा त्यापासुन सावध राहतात आणि त्याबद्दल ते असे खाद्य पदार्थ खातात की ज्यामध्ये लैक्टोज नसेल, पण या लोकांसाठी सर्वात मोठी समस्या हे निश्चित करण्याची असते की त्याना दूध उत्पादना पासून मिळणारे पोषक तत्व पुरेसे मिळत राहतील, विशेष करून कैल्शियम, मैग्नेशियम , पोटेशियम, प्रोटीन, आणि रिबोफैवलिन. कैल्शियम महिलांसाठी खूपच महत्वपूर्ण आहे कारण ते हाडाना मजबूत बनवते आणि ऑस्टियोपोरोसिसचा धोका कमी करते. म्हणून दूध व दुग्ध उत्पादनाच्या सेवाना पासून सावध राहण्याची शिफारिश केली जात नाही.

    लैक्टोज युक्त उत्पादन कमी खाणे किंवा अजिबात न खाणे याचा अर्थ आहे की तुम्ही तुमच्या आहारा मध्ये विटामिन आणि खनिजे कमी करत आहात आणि अन्य समस्येचा धोका वाढवत आहात.

    लैक्टेज एंजाइम टैबलेट्स किंवा ड्रॉप्स जसे लैक्टसचे स्रोत लैक्टेजची कमी पूर्ण करतात, जे तुमचे छोटे आतडे उत्पन्न करत नाही आहे व त्यामुळे तुमचे शरीर आहारातून मिळणा-या लैक्टोज युक्त पदार्थाला अधिक सहजपणे तोडून समस्या कमी करू शकतात. हे एक तर दुधामध्ये मिसळले जाऊ शकतात किंवा लैक्टोज युक्त जेवण घेण्यापूर्वी घेता येतात. हे जाणून घेणे महत्वपूर्ण आहे की प्रत्येक उत्पादन प्रत्येक व्यक्तिसाठी थोडे अलग कम करते. याशिवाय यातील कोणी अंतिम लैक्टोजला तोडु शकत नाही म्हणून काही लोकांना एंजाइम सप्लीमेंट घेतल्यावर सुद्धा काही लक्षणे जाणवतात.

    लैक्टोज न पचण्याच्या समस्येचे नैसर्गिक व सुरक्षित उपायांसाठी यामू टैबलेट्स (लैक्टेज एंजाइम च्यूएबल टैबलेट्स) भारतात प्रथमच आणल्या आहेत, ज्या लैक्टोजला तोडायला मदत करतात आणि अशा प्रकारे लैक्टोज पचन न होण्याच्या समस्येची लक्षणे दूर ठेवण्यास मदत करतात.